Hành trình 400 năm nghề làm đèn lồng truyền thống giữa lòng phố Hội

Giữa lòng phố cổ Hội An, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa qua từng mái ngói rêu phong và con đường lát đá, nghề làm đèn lồng truyền thống vẫn tỏa sáng như một biểu tượng đặc trưng của vùng đất di sản. Bên cạnh các làng nghề như gốm Thanh Hà hay mộc Kim Bồng, đèn lồng Hội An nổi bật với sự tinh xảo trong kỹ thuật thủ công và chiều sâu văn hóa. Hãy cùng Nami Stay khám phá hành trình đầy sắc màu của nghề làm đèn lồng truyền thống, nơi tình yêu dành cho một nghề xưa đang được gìn giữ qua bao thế hệ.

Tìm hiểu về làng nghề làm đèn lồng truyền thống

Lịch sử hình thành và phát triển

Theo Trung tâm Quản lý và Bảo tồn Di tích Hội An, nghề làm đèn lồng truyền thống tại phố cổ đã hình thành từ thế kỷ 17. Nhờ vị trí là thương cảng quốc tế sầm uất, nơi giao thoa giữa các nền văn hóa phương Đông và phương Tây, Hội An đã tiếp nhận và hòa quyện tinh hoa từ nhiều quốc gia như Việt Nam, Nhật Bản, Trung Quốc và các nước châu Âu. Trong dòng chảy giao thoa ấy, đèn lồng không chỉ đơn thuần là vật dụng chiếu sáng, mà dần trở thành biểu tượng văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người xứ Quảng.

Qua hơn 400 năm, tập tục treo đèn trong các dịp lễ hội, Tết đến xuân về vẫn được người dân gìn giữ như một phần không thể thiếu của bản sắc Hội An. Người dân địa phương truyền lại rằng “ông tổ” của nghề làm đèn lồng truyền thống là Xã Đường – nơi bắt nguồn cho tập quán đầu lân và đèn cho các lễ hội dân gian. Dựa trên kỹ thuật của những chiếc đèn cổ, người thợ Hội An đã sáng tạo và cải tiến không ngừng, tạo nên những mẫu đèn lồng phong phú về kiểu dáng và màu sắc.

Từ năm 1998, phong trào Đêm rằm phố cổ được khởi xướng, khuyến khích người dân thắp sáng đèn lồng thay cho đèn điện tại các đình chùa và khu phố. Nhờ đó, phong tục này đã trở thành biểu tượng văn hóa, sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần hồi sinh và phát triển làng nghề làm đèn lồng truyền thống của Hội An.

Ý nghĩa văn hóa

Không chỉ là nét đặc trưng của Hội An, đèn lồng còn là sản phẩm thủ công truyền thống xuất hiện phổ biến ở khắp Việt Nam. Từ các nhà hàng, lễ hội cho đến không gian ấm cúng của mỗi gia đình, đèn lồng luôn hiện diện như một món đồ trang trí quen thuộc, đặc biệt vào dịp Tết Nguyên đán và Tết Trung thu.

Với người dân xứ Quảng, đèn lồng ngoài là vật dụng thắp sáng, nó còn mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc. Ánh sáng của đèn được ví như linh hồn con người, là sự kết nối giữa đời sống thực tại và thế giới tâm linh. Vì thế, việc dâng đèn tại các điện thờ thể hiện mong muốn được chở che, ban phước lành từ các đấng thần linh. Bên cạnh đó, màu sắc của mỗi chiếc đèn cũng mang thông điệp, ý nghĩa riêng. Chẳng hạn như vào các dịp lễ Tết, người dân nơi đây thường treo đèn lồng đỏ để tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng và bình an.

Các sản phẩm tại làng nghề làm đèn lồng truyền thống Hội An nổi bật với sự đa dạng trong kiểu dáng và hoa văn. Mỗi chiếc đèn là một tác phẩm nghệ thuật thủ công, được chăm chút tỉ mỉ trong từng đường nét và gam màu, phản ánh tinh hoa văn hóa và bàn tay tài hoa của người thợ lành nghề.

Quy trình sản xuất của làng nghề 

Ẩn sau vẻ đẹp rực rỡ và mềm mại của mỗi thành phẩm là cả một hành trình sáng tạo công phu, thấm đẫm tinh thần của nghề làm đèn lồng truyền thống. Từ những nan tre dẻo dai đến lớp vải lụa óng ánh, mọi chi tiết đều được tạo nên bằng sự khéo léo, kiên nhẫn và tấm lòng đầy tâm huyết của người thợ. 

Bước 1: Chọn và xử lý tre

Tre là nguyên liệu khởi đầu quan trọng, thường được chọn từ những cây tre già nhưng còn tươi, có độ dẻo dai và bền chắc. Người thợ chẻ tre thành từng đoạn theo đúng kích thước, rồi đem ngâm trong nước muối từ 7 đến 10 ngày để chống mối mọt và gia tăng độ bền. Sau đó, tre được phơi khô và vót thành từng nan mảnh đều đặn, chuẩn bị cho công đoạn tạo hình khung đèn.

Bước 2: Tạo khung đèn

Từ những nan tre đã chuẩn bị, người thợ khéo léo uốn cong, ghép nối và định hình bằng tay để tạo thành bộ khung hoàn chỉnh. Mỗi chiếc đèn có kiểu dáng khác nhau từ hình tròn, hình thoi đến hình ngôi sao hoặc hình cá. Các vòng khung được kết nối cân đối và chắc chắn.

Bước 3: Cắt và chuẩn bị vải bọc

Chất liệu vải thường là lụa tơ tằm, lụa Hà Đông hoặc vải xoa truyền thống, đây là những loại vải có độ mềm mại, ánh sắc nhẹ và đủ độ dai để căng đều trên khung. Vải được cắt thành từng mảnh có kích thước vừa khít với khung đèn.

Bước 4: Bọc vải lên khung

Đây là công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo nhất. Việc căng vải đòi hỏi phải rất cẩn thận để căng thẳng góc ở những đoạn cong. Sau khi căng vải, người thợ sẽ dùng kéo cắt tỉa phần thừa để đường viền gọn gàng, sắc nét.

Bước 5: Trang trí và hoàn thiện

Khi chiếc đèn đã được bọc vải xong, người thợ tiếp tục quét lớp sơn mỏng để bảo vệ và tăng độ bền. Tiếp theo là gắn dây treo, tua rua, chuỗi hạt hoặc các chi tiết trang trí tùy theo thiết kế. Mỗi sản phẩm sau cùng không chỉ là một vật dụng trang trí, mà còn là tác phẩm nghệ thuật chứa đựng tâm huyết, kỹ thuật và tinh thần văn hóa truyền thống.

Trải nghiệm tại làng nghề làm đèn lồng truyền thống

Tham quan làng nghề 

Hành trình bắt đầu khi bạn đặt chân vào xưởng nghề làm đèn lồng truyền thống, bạn sẽ được dẫn dắt qua từng công đoạn tỉ mỉ: từ việc chọn lựa những cây tre già dẻo dai, xử lý nguyên liệu, tạo dáng khung, đến bọc vải và hoàn thiện sản phẩm. Không chỉ dừng lại ở thao tác kỹ thuật, du khách còn có cơ hội lắng nghe những câu chuyện đầy cảm hứng từ các nghệ nhân kỳ cựu, những người đã gắn bó cả đời với nghề, truyền lại hồn cốt của một nét văn hóa xưa.

Tự tay làm đèn lồng

Dưới sự hướng dẫn tận tình của những người thợ lành nghề, du khách sẽ trực tiếp tham gia vào quy trình làm đèn. Từ việc tạo khung, căng vải, đến khâu trang trí hoa văn, tất cả đều do chính tay bạn thực hiện. Đây là lúc để du khách thỏa sức sáng tạo, thiết kế chiếc đèn lồng theo phong cách riêng từ nhẹ nhàng cổ điển đến độc đáo hiện đại. Đèn lồng hứa hẹn sẽ là một món quà tinh thần mang dấu ấn cá nhân mà du khách sẽ khó quên trong chuyến đi.

Mua sắm đèn lồng 

Dạo bước qua các cửa hàng nhỏ và khu chợ truyền thống trong phố cổ, bạn sẽ lạc vào một thế giới lung linh của những chiếc đèn lồng đủ màu sắc và kiểu dáng, tất cả đều được bày bán với mức giá hợp lý. Một chiếc đèn lồng không chỉ là món quà lưu niệm ý nghĩa, mà còn là cách tuyệt vời để lưu giữ ký ức về Hội An, nơi nghệ thuật sống mãi trong từng ngọn đèn.

Tham gia lễ hội tại làng nghề làm đèn lồng truyền thống

Vào mỗi đêm 14 âm lịch hằng tháng, đặc biệt rực rỡ vào dịp Rằm Trung Thu, Phố đèn lồng Hội An khoác lên mình tấm áo lung linh huyền ảo của hàng ngàn chiếc đèn lồng đủ sắc màu. Dạo bước dưới những chiếc đèn đỏ rực, vàng ấm hay xanh dịu treo dọc theo các con phố cổ, bạn sẽ cảm nhận rõ một Hội An khác lạ, rực rỡ hơn, thơ mộng hơn và đầy chất thi vị.

Lễ hội diễn ra từ 6 giờ chiều đến 10 giờ tối, mang đến không khí náo nhiệt nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp của nghề làm đèn lồng truyền thống. Bên cạnh khung cảnh lung linh, du khách còn được tham gia nhiều hoạt động văn hóa hấp dẫn như thả hoa đăng, chơi trò dân gian, nghe hát bài chòi hay thưởng thức các món ăn đặc sản địa phương. Vì vậy có thể nói đây không chỉ là một lễ hội, mà còn là dịp để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp tinh thần và chiều sâu văn hóa nơi phố Hội.

Kinh nghiệm mua lồng đèn tại phố cổ Hội An

Giá cả tại làng nghề làm đèn lồng truyền thống như thế nào?

Đèn lồng Hội An có mức giá khá đa dạng, phù hợp với nhiều nhu cầu khác nhau. Những chiếc đèn loại vừa, phổ biến nhất, có giá dao động từ 40.000 đến 60.000 đồng mỗi chiếc. Với loại lớn hơn, thiết kế cầu kỳ và kích thước nổi bật, giá có thể nằm trong khoảng 120.000 đến 150.000 đồng một chiếc. Nếu bạn muốn đặt riêng theo yêu cầu riêng về màu sắc, kích cỡ hay họa tiết thì giá sẽ cao hơn, tùy vào độ phức tạp của thiết kế.

Hiện nay, tại Hội An có khoảng trên dưới 200 cơ sở sản xuất đèn lồng, từ quy mô hộ gia đình đến các xưởng lớn có thương hiệu. Đèn lồng ở đây không chỉ đơn thuần là vật trang trí trong nhà, ngoài phố, trong lễ hội hay ngày Tết, mà còn mang một sứ mệnh lớn hơn: gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống và quảng bá hình ảnh Hội An đến với bạn bè quốc tế.

Nên mua đèn lồng Hội An ở đâu?

Đèn lồng Hội An ngày nay rất đa dạng về màu sắc, chất liệu và kiểu dáng, từ những mẫu truyền thống đến các thiết kế hiện đại. Đây là món quà lưu niệm vừa đẹp mắt, vừa mang đậm dấu ấn văn hóa phố Hội, rất thích hợp để trang trí không gian sống hoặc làm quà tặng cho người thân, bạn bè sau chuyến đi.

Nếu bạn muốn đơn giản là chọn mua một chiếc đèn đẹp, bạn có thể dễ dàng tìm thấy tại các cửa hàng trong khu phố cổ. Nhưng nếu muốn tự tay làm nên một chiếc đèn lồng mang dấu ấn cá nhân, bạn có thể ghé các xưởng sản xuất hoặc nhà biểu diễn truyền thống trên phố Nguyễn Thái Học để tham gia trải nghiệm. Dưới đây là một số địa chỉ uy tín được Nami Stay gợi ý:

• Xưởng đèn lồng Hạ Linh: 72 Trần Nhân Tông, thành phố Hội An
• Xưởng đèn lồng Huỳnh Văn Ba: 15A Phan Đình Phùng, thành phố Hội An
• Xưởng đèn lồng Việt: 57 Bà Triệu, thành phố Hội An

Nghề làm đèn lồng truyền thống là một phần hồn cốt của phố cổ, gắn liền với nhịp sống chậm rãi, đầy tinh tế nơi đây. Trải qua hàng trăm năm, những chiếc đèn lồng tre bọc lụa vẫn lung linh trên từng con phố, trở thành hình ảnh không thể tách rời khi nhắc đến Hội An. Trong hành trình khám phá phố Hội, đừng quên dừng lại để lắng nghe câu chuyện phía sau ánh sáng rực rỡ ấy, nơi nghề làm đèn lồng truyền thống vẫn đang sống mãi, lặng lẽ thắp sáng vẻ đẹp xưa giữa lòng đô thị di sản.